राष्ट्रवादको परीक्षा

भारतले तेल बन्द ग¥यो भने साईकल चढेर काममा जान्छौ, गर्रर तालिको आवाज आउ“छ, हाम्रो पुर्खाले नालापानी पानी नखाई लडेका हौ हामीलाई ग्यास र पेट्रोल नभएर केहि छैन हामी स्वाधिनताकोलागि लड्न तयार छौ फेरी अर्कौ गर्रर तालि आउछ । अहिले हाम्रा माननीय नेताज्यूहरुको राष्ट्रवाद निकै छछल्किएर आएको छ । बिभिन्न सभा सम्मेलनहरुमा यस किसमको शव्दवाण हरु प्रहार हु“न थालेको छ । करिव महिना दिन पुग्न लागेको भारतको अघोषित नकावन्दि खुलाउने उचित प्रयास देखिएको छैन । सम्मानित पदमा आशिन व्यक्तिहरुबाट समान्य कुटनैतिक मर्यादा पनि नराखि सार्वजनिक स्थलमा भारतको विरोध गरीदै आएको छ । यसरी बोल्दा सायद उहा“हरुमा बढी राष्ट्रवादी भईन्छ भन्ने भ्रम रहेको होला । 

जुन काम हाम्रो छिमेकी मुलकबाट भई रहेको छ अवश्य पनि त्यो काम हामी स्वाभिमानी नेपालीहरु चाहे त्यो पहाडको होस चाहे हिमालको होस, चाहे तराईको होस त्यो कसैलाई स्वीकार्य हुनु नपर्ने हो । हाम्रो घरमा भएको झगडा हामी आफैले मिलाउनु सक्षम छौ र मिलाउदै आएका पनि छौ । विगतमा सानो भन्दा सानो निर्णय लिनकोलागि पनि उत्तर दक्षिण तिरको मुख हेर्ने हाम्रो परिपाटी रहेको असर नै हामीले अहिले भोगि रहेका छौ । त्यसैको परिणामस्वरुप बिभिन्न समयमा स्पष्ट हस्तक्षेपको सामाना गर्दै आईरहेका छौ । मन्दिरको सामान्य पुजारी हटाउने निर्णयमा त ठूलो बवण्डा मचाउने देशले आफ्नो विशेष दुत पठाउएर रोक्न खोजेको निर्णय पनि नरोकिदा आफ्नो रिस देखाउनु स्वभाविकै हो । संसार अहिले निकै सानो भईसकेको छ । विश्वको एक कुनाको घटना क्षण भरमै प्रत्येकको हात हातमा पुगीसकेको हुन्छ । सायद नरेन्द्र मोदीले राजीव गान्धीको बेला जस्तो सम्झेर दोश्रो पटक नकावन्दीको प्रयास गरेका होलान । समय काल फेरीएको अवस्था छ । धेरै जसो विकसित मुुलुकहरु सबैको सामु राम्रो बन्नकोलागि विश्व जगतमा कहि कसैले गल्ति गरेको छ भने त्यो सच्चायाउनकोलागि घचघचाउने परिपाटीको विकास तल्लिन छन् । यसै कारणपनि शक्तिशालि राष्ट्रहरु कमजोर राष्ट्रहरुको आन्तरिक मामलामा कुटनैतिक दाउपेचको आधारमा मात्र प्रभाव पार्न खोज्छन । सिधै प्रभाव पार्दा अन्तराष्ट्रिय रुपमा नकारात्मक असर जाने प्रति उनीहरु सजग छन् ।

हाम्रो कुरा गर्दा हामी घर झगडा मिलाउनकोलागि अत्यन्त अमानविय कार्य गर्दै छौ । सामान्य उदाहरणको रुपमा मेरो घरमा दाजु भाईको झगडा भयो भने म मेरो घरमा आउने पानीको लाईन काटेर दाई संग झगडा गर्ने वा बत्तिको लाईन काटेर म दाजुसंग लापा खेल्ने यो कत्ति सम्म न्यायोचित हुन्छ । मेरा दाजुको छोराछोरी साना छन उनीहरुलाई बत्ति पानी भनेको अत्यावश्यक हुन, सामान्य मानविय सोच पनि नराखेर मैले मेरो दाजुको साख गिराउन बत्ति पानी नै बन्द गर्नु कत्ति सान्दर्भिक होला । मधेशका अन्दोलन पनि लामो समय देखि चलिरहेको छ । समय समयमा वार्ता पनि भई रहेको छ । तर निकास आउन सकेको छैन । निकास आएन भन्दैमा अत्यावश्यक बस्तुको आपूर्तिमा नै अवरोध सृजना गर्नु अत्यन्त अमानविय कार्य हो । उदण्ड भिडले शहरमा विध्वशं सृजना गर्न थालेपनि सुरक्षाको जिम्मेवारी पाएका सरोकारवाला निकायले बल प्रयोग गर्नु स्वभाविकै हो । तर यसमा सरकार पक्ष्ँबाट पनि संयमता अपनाएर बल प्रयोग गर्नु आवश्यक छ । 

सरकार पक्ष अहिले बनाएको संविधान विश्वमा नै उत्तकृष्ठ छ भन्ने गरेका छ । मधेशमा आन्दोलनरत दलहरुले हाम्रो भावना र माग संवोधन भएन भन्ने पक्षमा छन् । विद्यमान तीन ठूला दलका आ—आफ्ना मधेशी, दलित जनजाति सभासदहरु छन् । उनीहरुलाई यदी यो संविधानले मधेशी, दलित, जनजातिको भावना समेटेको छ जस्तो लागेको भए उनीहरुले खुलेर आ—आफ्नो क्ष्ँेत्रमा गएर त्यसको वकालत गर्न किन सकिरहेका छैनन् । संविधान सभामा प्रतिनिधित्वको हिसाव गर्ने हो भनै हाल आन्दोलनरत दलहरुको जनमत ठूला दलहरुको तुलनामा निकै कम रहेको छ । त्यो भन्दा बढी तिन ठूला दलका मधेशी, दलित, जनजाति सभासदहरु छन् । यसो हु“दा हु“दै पनि बेलैमा ठूला दलका सभासदहरु तराईमा गएर किन संविधानले हामी सबैको भावना समेटिएको छ भन्ने कुरा तराईका जनतालाई बुझाउन सकेनन त । यदि वास्तवमा नै यो संविधानले सबैको भावना समेटेको मधेशवाशीलाई विश्वास दिलाउन सकेको भए आन्दोलनले यो रुप लिदैन थियो कि । सानो रुपमा उठेको आन्दोलन मानविय क्ष्ँत्तिसंगसंगै तराईमा विशाल रुप लिन गयो । ठूला दलले समयमा नै आफना् तराईका सभासदहरुलाई आन्दोलनरत क्ष्ँेत्रमा पु¥याएर संविधानको व्यख्या गर्न सकेको भए अहिले अवस्था सृजना हदैन थियो होला ।

आन्दोलन कहिल्यैपनि शान्तिपूर्ण हुदैन । परिवारको दुईचार जना सदस्यको क्रियाकलाप नियन्त्रणमा लिनकोलागि त घरको अभिभावकलाई हम्मे हम्मे पर्दछ । हजारौ हजारौ कार्यकर्ता जव मैदानमा उत्रिसके पछि उनीहरुको क्रियाकलाप नियन्त्रण गर्नु निकै कठिन हुन्छ । त्यहि कारण कैलाली घटना देखि महोत्तरी घटनासम्म घटेको छ । राज्य पक्ष्ँ पनि त्यसैको प्रतिकार हो वा शान्ति सुव्यवस्थाको नाममा ४ दर्जन भन्दा बढीको मृत्युको जिम्मेवार भई सकेको छ । चाहे त्यो ४६ सालको आन्दोल होस चो त्यो ६२÷६३ को आन्दोलन होस त्यस बेलाको आन्दोलनको भिडको नेतृत्व गर्दा अहिंसात्मक बनाउन जतिनै प्रयास गरे पनि सफल भएका छैनन । आन्दोलन जति पुरानो हु“दै गयो अपराधिक मानसिकतामा मानिसहरुले खेल्ने मौका पाउन थाल्छन । बेला बेलामा त्यस किसिमका आपराधिक घटनाहरु पनि बाहिर आउन थालिसकेको छन् । आन्दोलनकै बलमा कालाबजारीहरु सक्रिय भई सकेका छन, पेट्रोलियम पर्दाथ तस्करीको नाममा मानिसहरुलाई अमानविय यातना दिने कार्यहरु भईरहेका छन ।  

मधेश आन्दोलमा उठाईएका केहि विषयहरु मध्ये सञ्चार माध्ययममा आए अनुसार केहि सान्दर्भिक होलान केहि नहोलान । सान्दर्भिक देखिएका र तुरुन्त सुधार गर्न सकिने विषयहरुमा तुरुन्त निर्णय गरीनु पर्दछ । असान्दर्भिक मागहरुमा आन्दोलनकारीहरु पनि केहि लचक हुन आवश्यक छ । लामो समयदेखि चलेको आन्दोलनको कारण मुलकमा खाना पकाउनकोलागि ग्यास, सवारी साधनकोलागि ईन्धन,  विरामीकोलागि अत्यावश्यक औषधिको अभाव छ । स्पष्ट रुपमा भन्नुपर्दा मुलुक डरलाग्दो मानविय संकट तर्फ उन्मुख हु“दै छ । हामी सिरिया र यमनको बाटोतर्फ धेकिलिदै छ । यसको जिम्मेवारी सबै दलका शिर्ष नेताहरुले लिनु पर्दछ । हामी सबैले राष्टवादको परीक्षा दिने बेला भएको छ । भाषणमा मिठो राष्ट्रवादी कुरा गर्नु भन्दा राष्ट्र र राष्ट्रियताकोलागि सबैले निर्णायत्मक कार्य गरी राष्ट्रवादको परीक्षा दिन आवश्यक छ । 

सुधिर भद्र
२०७२ कार्तिक ३० गते
sudhirhtd@yahoo.co.uk

परिवर्तनको लालसा

कसैको व्यवहारमा परिवर्तन
कसैको हैसियतमा परिवर्तन
सबै तिर परिवर्तन मात्र देख्दैछु ।
खोई कहिले आउने हो म मा पनि परिवर्तनको ललासा ।

कसैको बोलीमा परिवर्तन
कसैको ज्ञानमा परिवर्तन
सबै तिर परिवर्तन मात्र देख्दैछु ।
खोई कहिले आउने हो म मा पनि परिवर्तनको ललासा ।

यर्थाथमा बाचेको जुगौ भईसक्यो
यथास्थितिमा रमाएको धेरै भईसक्यो
सबै तिर परिवर्तन मात्र देख्दैछु ।
खोई कहिले आउने हो म मा पनि परिवर्तनको ललासा ।

फरककोणहरुले चिच्याएर कान खाईसक्यो
फरकधारहरुले जिस्काएर हैरान पारिसक्यो
सबै तिर परिवर्तन मात्र देख्दैछु ।
खोई कहिले आउने हो म मा पनि परिवर्तनको ललासा ।

सन्तुष्टिको मापन धेरै भो जस्तो छ
असन्तोष गर्भमा नै हराउन थालेको छ
सबै तिर परिवर्तन मात्र देख्दैछु ।
खोई कहिले आउने हो म मा पनि परिवर्तनको ललासा ।

सुधिर भद्र
२०७२ साउन ३ गते
sudhirhtd@yahoo.co.uk

विपतमा विवेक हराएपछि

सप्तरीका चन्द्रकान्त चौधरी, अध्ययनको शिलशिलामा राजधानीमा भर्खरै छिरेका हुन । मकवानपुरमा रोजगररत चौधरी थप अध्ययनकोलागि काठमाण्डौ हानिएका थिए । पा“च महिने काखे छोरा, श्रीमती र बुढी आमालाई छोडेर उनी राजधानी पुगेका थिए । वर्तमानमा केहि कष्ट व्यहोरे भविष्यमा आफ्ना सन्ततिले सुख पाउछन भन्ने आशमा उनी केहि दुःख गरेर भएपनि अध्ययनकोलागि काठमाण्डौ गएका हुन । परीवारसंग छुट्टिएर बसेको केहि महिनमा नै उनले ठूलो विपतको समाना गर्नु पर्यो । गत वैशाख १२ गतेको भुईचालोमा उनी कालोपुलको तीन तले घरको दोश्रो तलामा खाना खाईरहेका थिए ।

 

आफू भाडामा बस्ने घर नराम्ररी हल्लिए पछि उनले भुईचालो गएको पत्ता पाए । घर वरिपरी कोलाहल मच्चियो, बालवालिका र महिलाहरु रुन कराउन थाले, ठूलो भुईचालोको पराकम्पनहरु बारम्बार आईरहे । चौधरीको शरिर काठमाण्डौमा भए पनि मन उनको घरतिर हुन थाल्यो । उनले आफ्नो काखे बच्चा, श्रीमती र आमालाई सम्झन थाले । बारम्वार फोनको प्रयास गरे, तर त्यो पनि सफल हुन सकेन । बेला बेलामा भुकम्पले बनाएको विध्वशंको खवर उनको हाते एफ.एम. मा बज्न थाली सकेको थियो । समाचारहरुले उनको मन निकै आत्तिएर धेरै पटक फोन सम्पर्कको प्रयास गर्दा बेलुका उनको परिवार सकुशल रहेको जानकारी पाए ।

 

त्यसपछि उनलाई काठमाण्डौ बस्न मन लागेन । त्यसको भोलिपल्ट उनी घर आउनकोलागि बल्खु पुगे त्यहा“ उनले विपतमा विवेक हराएका मानिसहरुको एक झुण्ड नै देख्न थाले । त्यहा“ समान्य भन्दा सामान्य पनि मानविय विवेकता व्यवसायीहरुमा देखिएन । धेरै पसलहरु त बन्द नै थिए, खुलेका पसलहरुको मुल्य पनि आकाशिदो थियिो । कुनै कानूनको उपस्थिति थिएन । काठमाण्डौबाट हेटौडा आउन सामान्यतः यातायातको साधनहेरी ३ देखि ५ सयसम्म एक जनाले भाडा तिर्नु पर्नेमा उनले २५ सय तिरेर रात्री बसमा उभेर हेटौडा आए ।

 

भुकम्प र त्यसको पराकम्पनसंगसंगे राजधानीमा अस्थाई रुपमा बसोवास गरेका चन्द्रकान्त चौधरी जस्तै हजारौ मानिसहरुले भोग्नु परेको साझा समस्या थियो । तर त्यसको नियमन गर्ने निकाय मौन थियो । मानिसहरुले खानुसम्म दुख खाईसके पछि दुई तिन दिन पछि सरकार र यातायात व्यवसायीहरुले केहि विवेकताको प्रयोग गरी त्यस किसिमको गैर कानूनी क्रियाकलाप गरे कारवाही गरीने सूचना प्रवाह गरे ।

 

हजारौ मानिसको मृत्यु हुने यो अकल्पनिय दैवी प्रकाये अवश्य पनि ठूलो हो । यसको व्यवस्थापनमा वर्तमान सरकार र त्यसका मन्त्रीहरुको भूमिका प्रभावकारी देखिएन । यसमा नेपाली सेना र नेपाल प्रहरीको भूमिकालाई हामी सबै नेपालीले आत्मसात गर्नु पर्छ । सरकारको कार्यशैली विशेषगरेर नेतृत्व गरी रहेका प्रधान मन्त्री स्वदेशी तथा विदेशी समकक्ष्ँिहरुसंग प्रष्टरुपमा प्रस्तुत हुन सकेको देखिएन । उनी आफै भन्दा पनि बढी कसैबाट चलाईएको देखियो । अझ विशेषगरेर भारतीय सेना र भारतीय संचार माध्याममा अंकुश लगाउन नसक्नुले पनि उनको उचाई घटाएको थियो । एउटा सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्रको प्रधानमन्त्री,गृहमन्त्री जस्ता महत्वपूर्ण निकायका उच्च पदस्त व्यक्तिले विदेशी संचार माध्यममा उनीहरुकै भाषामा अन्र्तवाता दिएको कति पनि सुहाएको थिएन ।

 

भारतीय संचार माध्यमहरु नेपालका प्रधानमन्त्री र गृहमन्त्रीलाई उनीहरुको कुनै एक प्रान्त सरकारका मन्त्री सरह कुनै सामान्य कुटनैतिक मर्यादा पनि नराखी प्रश्न सोधीरहेको थिए । हाम्रा प्रधानमन्त्री र गृहमन्त्री पनि उनीहरुको उत्तर हिन्दी भाषामा गर्वका साथ दिई रहेका थिए । उहा“हरुको अंग्रजी कमजोर भएर हो वा उहा“हरुलाई हिन्दी प्यारो भएर त्यसो गरेको हो थाहा भएन । अंग्रजी साथै अप्ठ्यारो लागे नेपालीमा मात्रै भएपनि उत्तर दिए हामी सबै नेपालीहरुको शिर उचो हुने थियो होला ।

 

भारतीय सेनाको हालीमुहाली त्यसमा चिनीया पक्षको चासो र बेलायती सेनाको सहयोग अश्विकारले गर्दा पनि वर्तमान सरकार अन्तराष्ट्रिय बृतमा अलि कमजोर देखिएको छ होला । नेपाली सूरक्षा निकायको समय समयमा सृदृढिकरण नगरीएको भए अझ ठूलो संकट आउन सक्ने थियो । गोंगवुमा र भक्तपुरमा गरिएको जीवतै उद्दार र अन्य क्ष्ँेत्रमा नेपाली सूरक्ष्ाँ निकायले सिमित श्रोत र साधानमा गरेको कार्य सबैले प्रशंसा गरेका छन् ।

 

भुकम्प पछिको व्यवस्थापन कार्य तुलनात्मक रुपमा राम्रै देखिएपनि दाताहरुले सकारी क्षेत्रको विश्वास पाउन सकेको छैन । प्रधानमन्त्री राहतकोषमा उल्लेख्य रुपमा सहयोग जम्मा हुन सकेको छैन । नीजी क्षेत्रहरु आ—आफ्नै किसिमले सहयोग एवम् उद्दारमा जुटेका छन् । उनीहरुको उद्दार र उद्दार सामग्रीको नियमन कसले र कसरी गर्ने हो यसको उत्तर स्पष्ट कसैसंग छैन । ठूला व्यवसायीक घरानाहरुले बिभिन्न संख्यामा घर निर्माण गर्ने कुराहरु आई रहेको छ । त्यसको जानकारी राष्ट्रय सरकार वा स्थानीय सरकारलाई छ कि छैन, पत्र पत्रिकामा मात्र प्रचार वाजी भएको हो कि । पत्रकार सम्मेलन गरेर गर्ने भनिएको करौडौको सहयोग गरिएको छ वा छैन यसको नियमन कसले गर्ने हो ।

 

तर जे होस आपतको वेला हलिउडको विश्व विख्यात अभिनेत्री एवम् गोर्खा सैनिक आन्दोलनका सहयोगी जोयना लुम्ले , विश्व विख्यात फुटवलर क्रिष्टियानो रोनाल्डो, वलिउडका महानायक अभिताभ बच्चन लगायतकाले नेपालीहरुको सहयोगकालागि जुटेका हात अवश्य पनि हाम्रालागि गौरवको विषय हो । नेपाली कलाकारहरुले पनि आ—आफ्नो क्ष्ँेत्रबाट ढिलै भएपनि गरेको सहयोग राम्रै छ ।

हाम्रो देश बाढी पहिरोबाट जोखिम युक्त मुलुकको रुपमा त परिचित छदैछ । त्यस संगसंगै भुकम्प पनि थपिएको छ । संकटहरु कहिले कुन वेला आउन सक्छ भन्ने कुरो कसैलाई अग्रीम जानकारी हु“दैन । महत्वपूर्ण कुरा के हो भने त्यसको व्यवस्थापन हो । संकट व्यवस्थान गर्न सके जस्तो सुकै विपत परे पनि विवेक हराउनु पर्दैन अन्यथा विपतमा फेरी विवेक गुमे भने भावि पुस्ताले हामी देखेर हास्ने छ ।

 

सुधिर भद्र
२०७२ जेठ १८ गते

sudhrihtd@yahoo.co.uk

सिंघे भ्लोनलाई अग्रीम श्रद्धाञ्जली

हेटौडा उपमहानगरपालिका २७ नं वडा बासामाडी शेरशेर का १४ वर्षिय वालक सिंघे भ्लोन चार महिनादेखि टाउको दुख्ने व्यथाले थलिएका छन् । उनी परिवारको नवौं सन्तान मध्येको माहिला छोरा हुन, उनी पछिका तीन सन्तान छन् । बसामाडीबाट ४ घण्टा उकालो लागेपछि उनको गा“उ पुगिन्छ । १० वर्षको उमेरमा काठमाण्डौमा गलैचा बुन्न पुगेका सिंघे शरिर थलिएपछि गा“उ फर्केका हुन । उनको टाउको एकदम दुख्ने, दुखाई सहन नसकेर घोप्टो परेर आमाको काखामा रोएर बस्ने उनको दैनिकी छ । दुखेको बेला बान्ता पनि आउने गर्छ । टा“उको दुख्ने व्यथाले धेरै च्यापेपछि बसामाडीका उनको नातापर्ने एक जना दिदीलेले आ“खा अस्पतालमा उपचारको लागि ल्याएका थिए । आ“खामा कुनै समस्या नदेखिएपछि उनलाई सीटि स्क्यान गर्नु पर्ने सल्लाहा अनुसार सिटी स्क्यान गराउदा उनको टाउकोमा ट्युमर देखिएको हो । उपचारकोलागि करिव एक लाख लाग्ने चिकित्सकहरुले बताएपछि परिवारका सदस्यहरु हरेश खाएर घरमा बसेका छन् ।

जाडोमा एक सरो कपडाको पनि अभाव भएको अवस्थामा उनको परिवारलाई यो उपचार खर्च ल्याउन असम्भव छ, कसैले सहयोग गरे बा“च्ला नत्र यो त्यसै मर्छ होला उनका परिवार तामाड्ड भाषमा चिन्ता मिश्रीत स्वरमा भन्दै थिए । आफन्तको सर सहयोगले भरतपुरमा परीक्षण गराउ“दा टाउकोको भित्री भाग(मगज)मा सिड्डो सुपारी जस्तो मासुको डल्ला देखिएको छ । जुन बिस्तारै बिस्तारै ठुलो हु“दै गई दिमाग र अन्य नसाहरुलाई चेप्दै गएको छ । जस्ले गर्दा उनको दृष्य क्ष्ँमतामा कमि हुनुका साथै टाउको दुखाई पनि बढ्दै गएको छ । चिकित्सकहरुका अनुसार उनको शल्यक्रिया १५ दिन भित्र गरी सक्नु पर्ने छ । अन्यथा उनको जीवनले लामो समयसम्म निरन्तरता पाउने सम्भावना कम छ ।

“आमा न्हानन थोबो स्वहाजी, ङादा मन लदोजी” आमा एकदम टाउको दुख्यो मलाई औषधि ल्याई दिनुस, तामाड्ड भाषा मात्र बुझ्ने उनको आमालाई भ्लोनले आफ्नो दुखाई सहन नसकेपछि रोएर याचाना गर्दै थिए । जति सुकै चन्चल, जति सुकै बदमास, जति सुकै घुमन्ते भए पनि पिडाको बेला बच्चाहरुको साहारा भनेको आमा नै हो । उनीहरुलाई आफ्नो आमाले जे पनि गर्न सक्दछ, चाहेको जे पनि ल्याई दिन सक्छ, दुख परेको जे पनि हटाई दिन सक्छ जस्तो लाग्दछ । सिंघेले त्यहि आशले आफ्नो आमालाई गुहारी रहेका थिए । उनको नजिकिदो मृत्युबाट कसैले नसके पनि मेरो आमाले त मलाई बचाउछ होला भन्ने आशमा आमाको काखमा लुटुपुटु गरेर रोई रहेका थिए ।

“फान्ला जा, थाकाराको कोला” निको हुन्छ छोरा नरोउ भन्दै आमाले स्नेहको हातले उनको टाउ“को मुसारी रहेका थिए । आमा मन मनै मेरो छोराको नजिकिदो मृत्युसंग कसरी लडने होला भनेर भक्कानिदै उनलाई सम्झाउन खोजी रहकी थिईन । उनको हातमा कुनै दिव्य शक्ति भए मेरो छोराको टाउको मुसारेर भए पनि त्यो मासुका डल्ला फाल्न पाए मेरो छोरा बच्थ्यो होला भन्ने उनी कल्पाना गरी रहन्थिन ।

हेटौडा वजार आईपुग्न नै खर्च अभावका कारण चार महिना लागेका ति बालकले थप उपचारको लागि के गर्लान का“हा जाला के गर्लान । पुषमा बढेको जाडोमा फित्ता चुडिन लागेको म्याजिक चप्पल, चार घण्टा हिडेर पसिना र धुलो टा“सिएर कालो माटोको तह तह परेको कुर्कुच्चा, सानो भएर नलि खुट्टा सम्म पुग्न लागेको पाईन्ट, एक सरो पहेलो भेष्टमा उपचारकोलागि हेटौडा आईपुगेका ति बालक थप उपचारको खोजिमा छन् । छोरा जाडो भएर खुम्चिएको देखेपछि आमाको स्नेह थामि नसक्नु भएर आफूले ओडीरहेको तामाड्ड समुदायका महिलाहरुले आड्ने रातो पछौरा छोरालाई ओडन दिई आफू जाडो बाट बच्न दुई हात बाधरे बसिन । रुन्चे मुख लगाएका ति बालक थप उपचारकोलागि सहयोगीहातहरुको खोजीमा छ । केही संघसंस्थाहरुले सहयोग रकम उनको परिवारलाई हस्तान्तरण गरेका छन् जुन उनको औषधि खरिदकोलागि मात्र पुग्ने देखिन्छ । शल्यक्रियकालागि आवश्यक ठूलो रकमकोलागि ठूलै धन र मन भएको मानिसको आवश्यकता छ ।

चार महिनादेखिको टाउको दुखाईले उनको शरिर शिथिल भएको छ । आखा“ले एक हात पर सम्मकोमात्र चिज बस्तु देख्न सक्दछ त्यो पनि स्पष्ट छैन । बोली मधुरो छ । भरतपुरमा दुखाई कमगर्ने औषधि खाए पछि उनको चार महिना देखिको टाउको को पिडा क्ष्ँणिक समयकोलागि कम भए पछि उनको ओठमा केहि लजालु मस्कान देखिएको थियो । अवको १५ दिन भित्र उपचार प्रकिया केहि शुरु भएन भने त्यो मुस्कान केहि दिनको लागि मात्र हुनेछ । उनका बावु परिवारमा त्यत्ति चासो नदिने धेरै समय वन तिर नै हराउने भएकोले परिवारको सम्पूर्ण जिम्मेवारी आमालाई नै छ । तर आमा बेसाहारा छिन चाहेर पनि केहि गर्न सकिरहेकी छैनन । गा“उ घरकै विद्यालयमा सामान्य शिक्षा दिनु बाहेक उनीहरुका अभिभावकले केहीगर्न सकेका छैनन । चामलको मुख कहिले कहि देखिने घरमा पौष्टिक तत्वको आश गर्नु वेकार छ । त्यहि भएर होला हेटौडामा सिंघेले दुघ र दुनोट खादा निकै रमाई रमाई खाईरहेका थिए । लाग्थ्यो उनले त्यो खाजा वर्षौ पछि पाएका थिए । अव कहि कतैबाट उनको परिवारले सहयोग पाए उनले फेरी नया“ जीवन पाउन सक्लान अन्यथा मन अमिलो पारेर भएपनि भन्ने पर्छ सिंघेलाई अग्रिम श्रद्धाञ्जली ।

सुधिर भद्र
२०७१ माघ १५ गते

sudhirhtd@yahoo.co.uk

गल्ति गर्नेलाई दण्ड कस्ले दिने

विहानको ९ः३० को समय राजधानीको सातदोबाटो महालक्ष्मीस्थान चोक सवारीको चापाचाप । छिनमा रोकिने र छिनमा चल्ने गर्दै विस्तारै हिडदै गरेको रातो रंगको हेटौडा काठमाण्डौ चल्ने सुमोमा यात्रारत सवारी चालक सहित हामी ४ जनाको टोली । राजधानीमा कार्यरत साथीहरुको मांग अनुसार हेटौडा, कुलेखानी, काठमाण्डौ रुटमा गाडी चलाउन सक्ने अनुभवी सवारी चालक सहितको सवारी रिजर्भ गरी काठमाण्डौबाट हेटौडाकोलागि हिडिएको थियो । हिेडेको केहि समयमा नै महालक्ष्मीस्थानको चोकमा हाम्रो रातो सुमो र हरियो रड्डको स्कुटरका चालकबीच सामान्य असमझदारी भयो । उ अगाडी जाने की उ जाने भन्ने विषयमा असमझदारी भई गाडी पनि अलिकति अगाडी बढेर रोकियो र स्कुटर पनि केहि अगाडी बढेर रोकियो । सामान्य भाषामा भन्नुपर्दा हामी पनि कहिलेकाही अगाडी हिड्दा को अगाडी जाने भन्ने विषयमा झुक्किए झै हाम्रो सवारी साधन पनि त्यसरी नै झुक्कियो ।

 

मंगोलियन अनुहारका अधवशैं स्कुटर चालक बिस्तारै हाम्रो गाडीको चालक भए निर आई पुगे, आ“खा देख्दैनस भन्दै उसले गर्न सक्ने गालिको वर्षात गरे । हाम्रो चालक शायद धेरै नै सोझो भएर होला न गालीको कुनै प्रतिवाद गरे न उनको मुखबाट कुनै स्पष्टिकरण आयो । लामो समयसम्म सुनेर सुन्न नसकिने गालिले निरन्तरता पाउ“दै गएको अवस्थामा सडकमा हाम्रो गाडी पछाडी अन्य धेरै गाडीहरुको लाईन लागी सकेको थियो । गालीको क्रम एक छिन रोकिएपछि शुल्यता छायो, त्यही मौकामा हाम्रो गुरुजीले गाडी अगाडी बढाए उसले गाडीको पछाडी पट्टी भागमा मुडकी बजारे । गाडीको शिसा त केहि भएन तर उनको घडी भुईमा खस्यो । उनी घडी खोज्न तिर लागे, स्थिती समान्य भएको होला भनेर हाम्रो गाडी अगाडी बढयो ।

 

हाम्रो गाडी विस्तारै महालक्ष्मीस्थान परको अर्को चोकमा केही बेर जाममा प¥यो । त्यही समयमा हाम्रो गाडीको अगाडी शिसामा केहि ठोकिएको जस्तो आवाज आयो । अगाडी हेर्दा अघिकै मानिस हेलमेटले शिसामा प्रहार गर्दै रहेछ । उनी फेरी रिसले ठूला ठूला आ“खा पल्टाउ“दै हाम्रो चालकलाई मारदिन्छु गाडदिन्छु भन्दै गाडी वरीपरी घुमेर हेलमेटले प्रहार गर्दै थिए । सायद गाडी बलियो थियो क्यारे हेलमेटको प्रहारबाट पनि कुनै समानको क्षत्ति भएन् । उनले लुकिड्ड ग्लास तिर पनि प्रहार गरे । दुवैतिरको लुकिड्ड ग्लासमा पालैपालो प्रहार गरेर दुबैमा क्षत्ति पु¥याए । व्यस्त सडकमा गाडी निकै जाम भई सकेको थियो । हामी गाडी भित्रै थियौ । त्यत्तिकैमा प्रहरी आईपुग्यो, प्रहरीको सामु पनि उ हाम्रो सवारी चालक तर्फ झम्टदै थियो ।

 

सडकमा निकै भिडभाड भएको र कुनै ठूलो अप्रिय घटना घटनसक्ने सम्भावनालाई मध्यनजर गर्दै हाम्रो गाडीलाई सातदोबाटो प्रहरी प्रभाग लगियो, हामी पनि गाडीसंगै गयौ । प्रहरीको सूचना सम्प्रेषणको कमि हो वा के कारणले हो हाम्रो गाडी त्यहा“ पुग्दा घटनाको बारेमा केहि जानकारी थिएन्, हामीसंगै गएको प्रहरी जवानले पनि राम्रोसंग विस्तार लगाउन सकेन । त्यत्तिकैमा अघिको मानिस फेरी गालि गर्दै आईपुगे, आउने बित्तिकै हाम्रो चालकलाई खुट्टाले प्रहार गरे । प्रहरी प्रभागमा प्रहरीकै सामू प्रहार गर्न सक्नु उनको साहस पनि ठूलै थियो । प्रहरीका साथीहरुले उनको प्रहारलाई तत्काल बचाव गरी दुवैजनालाई सुरक्षित स्थान तर्फ लगे ।

 

हाम्रो सवारी दर्ता भएका समितिमा फोन सम्पर्क गरियो, जिम्मेवार पदाधिकारीहरुले आफै मिलाएर आउनु भन्ने आदेश गुरुजीलाई दिए । आफ्नो समितिको गाडीमा तोडफोड भएको छ, आफ्ना सदस्य साथीहरुमाथि हातपातको प्रयास भएको अवस्थामा समितिहरुको सक्रियता प्रभावकारी देखिएन् । सानो मागमा ठूलो विरोधका कार्यक्रमहरु गर्न सकिनेले आफ्ना सदस्यहरु प्रति गरिएको यस्तो अमानविय व्यवहारमा आवाज अठाउन नसक्नु ठूलो गल्ति हो ।

 

केहि समय पछि ती व्यक्तिका आफन्त आए, आफ्नो गाडी दर्ता भएको समितिबाट कुनै सहयोग नपाएपछि हाम्रा चालक पनि केही रिपोर्ट गर्न सकेनन् । उल्टै ति व्यक्तिले आफ्नो स्कुटरलाई हानेर भाग्न खोजेको आरोप लगाउन थाले । अन्ततः कसले के अपराध गरेको हो, को बढी दोषी हो छुट्टीदै नछुट्टी दुवै आ— आफ्नो बाटो लागे । ट्राफिक व्यवस्थापनमा नाम कमाएका सीताराम हाछेथु पनि त्यहा“ आईपुगेका थिए । उनले यो ट्राफिकको नभई प्रहरीको काम भएकोले रिर्पोट गरे कारवाही अगाडी बढाउने आस्वास्न दिंदै थिए । तर सवारी समितिको उदासिनताका कारण एउटा निर्दोष व्यक्ति त्यसै पिडित हुनु प¥यो । उनको पिडामा कसैले साथ दिन सकेन । यदि समिति सक्रिय भएको भए आज जुन व्यत्तिले बीच सडकमा जुन किसिमको तमासा देखायो, त्यस्तो तमासा देखाउने आट फेरी गर्न सक्दैन थियो ।

 

भविष्यमा पनि यस्तो गल्ति फेरी दोहरीन सक्ने हुनाले नसिहतको रुपमा भए पनि सानो भन्दा साना सजाय दिनु पर्ने कुरा समितिमा राख्यौ । स्थानीय केटाहरुस“ग के दुश्मनि लिनु, हाम्रो गाडी त्यहिबाटो भएर गुडी रहनु पर्छ भन्ने किसिमको अभिव्यत्ति आए पछि हामी जानाजान अपराध गर्ने व्यक्ति खुलेआम निर्दोष भएर हिडेको हेर्दै फर्कियो । हामी चढेको गाडी मर्मतकोलागि गयो र हामीलाई लिनकोलागि समितिको अर्को गाडी आईपुग्यो । अर्को चालकले घटनाको बेलि बिस्तार थाहा पाए पछि उनी जोशिएर भन्दै थिए म भएको भए आफूले पनि पिटाई खान्थे होला तर त्यसलाई पनि छाडदिन थे..........। हाम्रो हेटौडासम्मको यात्रा भरी त्यही घटनाको विश्लेषणमा बित्यो । प्रहरीले सक्रियता देखाउनु पर्ने थियो कि, समितिले सक्रियता देखाउनु पर्ने थियो कि, चालक आफै अगाडी आउनु पर्ने थियो कि वा हामीसंगै भएको नाताले हामी आफै अगाडी बढनु पर्ने थियो भन्ने विषयमा छलफल चल्यो । अन्तमा जसले गल्ति ग¥यो उसलाई कुनै कारवाही नभएकोे त्यसले फेरी अर्को सवारी चालकलाई अवश्य पनि यस्तो घटना दोह्रयाउने निष्कर्षमा हामी पुग्यो ।

 

सुधिर भद्र
२०७२ साउन ३ गते
sudhirhtd@yahoo.co.uk

यो हामी सबै को हो !! नेपाल सम्वत !!

काठमाडौंको मरुसत्तल भिमसेन स्थान जाने बाटोमा पर्ने ईलाचे टोल जन्मेका शंखधर साख्वाको सुकार्यस“ग जोडिएको नेपाल संवत्मा फेरी एक वर्ष थपिदै छ । आफू एक साधारण व्यापारी भएता पनि उनले सरा दुःखी गरीवको ऋण तिर्ने कार्य गरेका थिए । किवंदन्ती अनुसार उनले बालुवालाई सुनमा परिणत गरेका थिए । सोही सुनबाट उनले सम्पूर्ण दुःखी गरीवलाई ऋणमुक्त गरिदिएका थिए ।

 

यस्तो महान कार्य देखेर त्यतिवेलाका लिच्छवी राजा राघवदेव सा¥है प्रसन्न भएर उनलाई नया“ संवत् चलाउन दिएका हुन भनिन्छ । शुरुमा यस संवत्को नाम पशुपति भट्टारक थियो र पछि यसलाई नेपाल संवत् भनिन थालको हो । यो विक्रम संवत्भन्दा ९३६ वर्ष पछाडी शुरु भएको हो । उनले सुनमा परिणत गर्न थुपारेको बालुवा विसाउने पाटी अहिले पनि भिमसेन स्थान जाने बाटोमा रहेको छ जसलाई “लखु फाल्चा” भनिन्छ । यसरी नेपाल संवत् लक्ष्मी पूजाको भोलिपल्ट म्हपूजा अर्थात नेवारी समुदायको आत्मा पूजा गर्ने दिन धुमधामस“ग विविध कार्यक्रमका साथ मनाईदै आएको छ ।

 

 नेपालका मौलिक सम्वत शक सम्वत र नेपाल सम्वत नै मानिन्छ । शक सम्वत केहि वर्षसम्म चलेको थियो भने नेपाल सम्वत जनस्तरमा र राज्य स्तरमा वि.स.१८२५(ने.स.८८८)सम्म चलेको थियो । नेपाल सम्वतका प्रवर्तक शंखधर साख्वा हुन ।देशमा सवैस्तरबाट ऋण मुक्त गराएको स्मरणमा यो सम्वत प्रचलमा ल्याईएको हो । यो सम्वत कुनै धर्म, धर्मगुरु, राजा, महाराजाको नाममा नभई देशको नाममा ल्याईएको विश्वमा नै एउटा अपूर्व उदाहरुण हो । शंखघर शाख्वाको सुकर्मको सम्मान स्वरुपनेपाल सरकारले उनलाई २०५६ सालमा राष्ट्रिय विभुति घोषित गरेको थियो । त्यसैगरी उहा“को तस्वीर अङ्कित हुलाक टिकट समेत प्रचलनमा ल्याईएको छ ।

 

धार्मिक सहिष्णुताको अनुपम उदाहरण बनेको हाम्रो देशमा विभिन्न जातजाती, धर्म रहनसहनको विविधतामा एकता पाईन्छ । यिनै संस्कृति मध्ये एक नेवारी संस्कृति नेपालकै कला संस्कृति क्षेत्रमा महŒवपूर्ण मानिन्छ । नेवारी परम्परा र संस्कृतिलाई संरक्षण तथा सम्वद्र्धन गर्नको लागि विभिन्न संघसंस्थाहरु स्थानीय तथा राष्ट्रियस्तरमा लागि परेका छन् । उनीहरुले नेवारी संस्कृतिको संरक्षण एवम् सम्बद्र्धनमा उतुलनिय कार्यहरु पनि गर्दै आएका छन् ।

 

हेटौडामा पनि नेवारी संस्कृतिको संरक्षण एवम् सम्वद्र्धन गर्न यहा“ स्थापित विभिन्न संघसंस्थाहरु सक्रिय रुपमा लागि परेका छन । धेरै समय अगाडि बुद्धिलाल राजथला र जनकवि गणेशलालको सक्रियतामा नेपालभाषा खलःको गठन भए पश्चात खलःले नेवारी कला एवम् संस्कृतिको संरक्षण गरी आफ्नो परम्परा र मान्यतालाई लोप हुन नदिन बिभिन्न कार्यक्रमहरु संचालन गर्दै आईरहेको छ । नेपाल भाषाका महाकवि सिद्धिदासको जन्म जयन्ती वार्षिक रुपमा मनाउदै र अन्य विविध सा“स्कृतिक र साहित्यीक कार्यक्रमहरु पनि गर्दै आएको छ ।

 

त्यसैगरी नेवारी संस्कृतिको संरक्षण तथा सम्वद्र्धन गरी विकास विस्तार गर्न हेटौडामा नेवाः सांस्कृतिक पुचः पनि लामो समय देखि लागि परि रहेको छ । नेवारी संस्कृतिलाई लोप हुन नदिन नेवा सांस्कृति पुचःले वार्षिक रुपमा गाईजात्रा पर्वलाई निरन्तरता दिनुका साथै अन्य विविध पर्व एवम् जात्राहरुमा विविध कार्यक्रमहरु संचालन गरी सक्रिय रहेको छ ।

 

सांस्कृतिक दृष्टिकोणले धनी नेवारी संस्कृति एवं संयुक्त राष्ट्र संघको सदस्यताको लागि निवेदन पेश भएको नेवारी रञ्जना लिपीको राष्ट्रिय रुपमा नै महत्व छ । यसै लिपीले  गर्दा संयुक्त राष्ट्र संघको नेपालले सदस्यता प्राप्त गर्न सहयोग पुगेको थियो । रञ्जना लिपीलाई सवै नेपालीको भाषाको रुपमा लिई यसको संरक्षण एवं सम्वद्र्धनको लागि विभिन्न समुदाय, सम्प्रदाय र साथै सरकारको सहयोगमा विविध कार्यक्रम संचालन गर्दा वेश हुने थियो ।

 

जसले नेपालीहरुको विविध संस्कृतिको संरक्षण र भाषाको जर्गेनामा मात्र सहयोग पुग्दैन साम्प्रदायिक सद्भाव वृद्धि गर्न सहयोग पु¥याई राष्ट्रिय विकासमा समेत सहयोग पुग्दछ । नेवारी संस्कृती, नेपाल संवत् र रञ्जना लिपीलाई हामीले नेपालका सवै सम्प्रदाय, समुदाय, जाती, र भाषाका मानिसको संस्कृति, संवत् र लिपी बनाउन सक्नु पर्दछ ।

 

नेपाल सम्वत नेवारहरुहको मात्र हो भन्ने केहि समूहको सोच पनि रहि आएको छ । वास्तवमा नेपाल सम्वत नेवारहरुको मात्र नभई सम्पूर्ण नेपालीहरुको सम्वत हो । यो सम्बत सामान्य नेवारी मुलका नागरीकको नाममा, त्यो पनि उनले गरेको सुर्कमको कारणले मात्र चलेको हो भन्ने बुझनु पर्दछ । यसको लागि सम्पूर्ण नेवारी समदुयाले अन्य सवै,  सम्प्रदाय र जातीका नेपालीहरुलाई यो तपाई हामी सबै सम्पूर्ण नेपालीको सम्बत हो भन्ने कुरा बुझाउन सक्नु पर्दछ ।

 

नेपाल सम्वतको नया“वर्षको रुपमा वार्षिक रुपमा यस क्षेत्रमा नेवारी कला र संस्कृतिको संरक्षण गर्न सक्रिय संघसंस्थाहरुले औपचारीक रुपमा विविध कार्यक्रम गरी मनाउदै आएको छ । यस वर्षका पनि केहि कार्यक्रमहरु सार्वजनिक भएका छन् । यसरी मनाउ“दै आएको कार्यक्रमहरुमा केहि सुधार गरे अझ प्रभावकारी हुने देखिन्छ । औपाचारीक कार्यक्रम संचालन नेवारी भाषामा भएता पनि एउटा दोभाषेको व्यवस्था भएमा कार्यक्रममा सहभागी अन्य समुदायका सहभागीहरुले पनि कार्यक्रमको बारेमा धेरै कुरा जान्न पाउथे होला ।

 

वार्षिक रुपमा गरीने मोटरसाईकल ¥यालीलाई अझ व्यवस्थित गर्न सकिने सम्भावनाहरु धेरै छन् । सर्वप्रथम ¥यालीमा सहभागी हुन नेवार समुदायकै हुनु पर्दछ भन्ने मान्यता होईन्न भन्ने कुरा सर्वसाधारणलाई बुझाउन आवश्यक देखिन्छ । सहभागीहरु कुन रुटमा जाने हो त्यसको बारेमा अनभिज्ञ हुन्छन । यद्दपी यसपटक रुट पनि सार्वजनिक गरिएको छ । ¥यालीमा सहभागी र गैर सहभागी छुट्टयाउन गाह्रो हुन्छ । केहि शुल्क लिएर नाम दर्ताको प्रक्रिया राखि छुट्टै पहिचान हुने पोशाक लगाएर ¥यालीमा हिंडदा अलि व्यवस्थित देखिन्छ होला । साथै ¥यालीमा सहभागीहरुले अपनाउनु पर्ने सामान्य शिष्टता एवम् अनुशासनको बारेमा पनि पहिल्यै जानकारी गराउ“दा सहभागीहरुले के—के गर्न हुने र के—के गर्न नहुने पहिल्यै जानकार हुन्थे होला ।  

 

आशा गरौ यस वर्षको कार्यक्रम निकै व्यवस्थित हुनेछ । यस वर्ष अझ धेरै अन्य समुदायका मानिसहरु पनि नेपाल सम्वद मनाउन सहभागी हुनेछन् । यस कार्यक्रमा सम्बन्धित संघसंस्थाका प्रतिनिधिहरु अझ गम्भिर भएर नेवारहरुको मात्र नभएर हाम्रो नेपाल सम्बत मनाउन लाग्ने छन् ।

 

सुधिर भद्र
sudhirhtd@yahoo.co.uk

२०७१ कात्तिक ५गते

 

स्काईपमा दशैं

बावु, यसपालि विहान १०ः१५ को टिकाको साईत छ रे, विहानै स्काईपमा अनलाईन आईज है म तलाई त्यहीबाट टिका लगाई दिउ“ला । लामो समय देखि युरोप बसाईमा रहेका छोरालाई आमाले दर्शैको टिकोको निम्तो प्रविधिको माध्यममा दिंदै थिईन । बेलायत, अमेरिका, अष्ट्रेलिया लगायत अन्य विकसित मुलुकमा अध्ययन एवम् कार्यरत छोराछोरीहरु दशैं मनाउन आउन सक्ने जति आए । नआउनेहरुको धेरैले दशैंको टिका यहि स्काईपको माध्यमबाट भयो ।

 

ईन्टरनेटको माध्यमबाट चल्ने स्काईप नामक सफ्टवेयर आ—आफ्नो मोवाईल, ल्यापटप वा कम्प्यूटरमा ईन्स्टल गरेपछि परीवारजन र साथीभाईसंग निशुल्क फोन एवम् भिडियो चार्ट मार्फत अनुहार हेरेरै कुरा गर्न सकिन्छ । यो अहिले निकै लोकप्रिय भएको छ । सात समुन्द्र पारी बसेका आफ्नो छोरा नाती बोलेका हासेको सबै कुरा देख्न सकिन्छ । सन्तान दुब्लाएको, मोटाएको, घरको कोठाहरुमा लगाएको रड्ड, किनिएको नया“ गाडी, लगायत लुगाफाटा देखि गरगहनाहरु यसैको माध्यमबाट शेयर गर्ने चलन पनि छ । 

 

राजधानी लगायत मोफसलका धनाढ्य र नव धनाढ्यका सन्तानतहरु कोही न कोही बाहिर नै छैन । कसैको धन छैन भने भविष्य राम्रो हुेन आशमा ऋणै लिएर भए पनि छोराछोरीहरुलाई विदेश पठाउने जमातहरु धेरै छन् । बावु वाजेको व्यापार भएकाहरु आफ्नै व्यापार सम्हाल्न छाडेर आर्काको व्यापारमा काम गर्न गएका छन् गा“उ घरमा बाटोमा हिंडदा नमस्कार फर्काउ“दै हिडनेहरु विदेशमा अरुलाई मर्निड्ड गर्दै टाउको हल्लाउन व्यस्त छन् । उनीहरु सबै आ—आफ्नो भविष्य निर्माणकोलागि भनेर यहा“ जहान परीवार त्यागेर बसेका छन् । पैसा तिरेर जान सक्नेहरु आवश्यकता भन्दा बढी पैसा तिरेर गएका छन् । नसक्नेहरु अहिले पनि वार्षिकरुपमा आफुलाई चिठ्ठा पर्ने आशमा डीभी भरेर भएपनि सन्तुष्टि लिंदै छन् । खाडी मुलुक वाहेक पनि अन्य विकसीत देशमा जाने नेपालीहरुको संख्या पनि दिन प्रतिदिन बढ्दै छ । जुन नेपालको रेमिटयान्स भित्राउने गतिलो श्रोत पनि भईरहेको छ ।

 

करिव प्रत्येक सयजनामा एकजना डीभी परेर अमेरीका पुगेकाहरु पनि पुनः नेपाल नै फर्केर बसेका छन् । कोही आफ्नो पारीवारीक कारणले फर्केका छन् भने कोही आपूm सम्मानित जीवन विताउन फर्केकाहरु छन् । एक पटक युरोप अमेरीका वा अन्य कुनै विकसीत मुलुकको भ्रमण गरेर आई सकेपछि त्यहा“को व्यवस्थापनबाट निकै प्रभावित हुन्छन । कतिले आफ्नो कार्य क्ष्ँेत्रको त्यसको सिको गर्न खोज्छन तर विविध कारणले त्यो सम्भव हु“दैन । विकसीत मुलुकमा पाईने शिक्षा, स्वास्थ्य जस्ता आधारभूत सुविधाहरु यहा“कोसंग तुलना योग्य छैन । त्यहा“का जनताहरुलाई सरकारले दिने अत्यावश्यक सेवाहरुको बारेमा सायद यहा“को जिम्मेवार निकायलाई जानकारी नै छैन होला । यहा“का सडक र सडकमा हिड्ने अव्यवस्थित सवारीहरुको पहिलो शिकार लामो समय विदेश वसेर आउने नेपालीहरु हुन्छन । उनीहरु शुरुका केहि दिन आफना्े सवारी साधन चलाउन समेत डराउछन् ।

 

विकसीत देशमा जाने नेपालीहरुको जिवनस्तर खाडी मुलुकमा कार्यरत नेपालीहरुले भन्दा राम्रै हुन्छ । तर जो खाडीको गर्मीमा आफ्नो जिवनको श्रम वेचि रहेका छन उनीहरुलाई झन बढी आफ्नो गा“उ घर को सम्झना आ“उछ । गर्मीले हप हपिएको ज्यानले गा“उको चिसो कुवा पधेराको पानी खुव सम्झिरहेको हुन्छ । राम्रो रोजगारदता र ईमेल ईन्टरनेटको पहु“च भएकाहरुले आफ्नो परीवारजनसंग कुरा गर्न पाउछन होला । अन्यको हकमा फोनको माध्यमबाट त्यो कार्य केहि हदसम्म भई रहेको होला । कतिको शिक्ष्ाँको स्तर पनि त्यति राम्रो नभएकोले अचेल आएका ईन्टरनेटसंग सम्बन्धित नया“ एप्पसहरु चलाउन जानको हु“दैनन ।

 

विगतका दशैंहरुमा परिवार सवैं संगै हुन्थ्यो तर पैसा हु“दैन थियो । अरुका सन्तानले नया“ नया“ लुगाहरु लगाउथे आफ्नो सन्तान अरुले लगाएको नया“ लुगाको स्टिकर हातमा हल्लाउदै रमाउथ्यो । अरुका घरमा फुलपाति देखि पाकेको मेवा मिष्ठान्नको बास्ना अफ्नो घरमा आउथ्यो, आफ्नो घरमा मुस्किलले त्यो तिन चार दिन मध्ये एक दिन मेवा मिष्ठान्न पाक्थ्यो । तर अव पैसा पनि भयो, मेवा मिष्ठान्न पनि भयो तर संगै दशै मनाउने वावा आमा वा छोरा छोरी चाहि भएन । प्रविधिको माध्यमबाट उनीहरुले पैसा घरमा सजिले पठाउन सके तर अर्काको जागिर खाएकाहरुल सजिलै छुट्टीमा घर आउन सकेनन् । विदेशमा कतिले भौतिक श्रम गरेर केहि रकम कमाई रहेका छन् भने कति ले बौद्धिक श्रम गरेर केहि रकम कमाई रहेका छन् । 

 

वैदेशिक अध्ययन कम रोजगारको क्रममा विकसित मुलक जानेहरुको हकमा पनि त्यस्तै छ । परदेशमा भेटीएका केहि नेपाली साथीहरुसंगै उनीहरुको दशै मानिएको छ । नेपालमा रहेका अभिवावकहरुको दशैं ठूलो घर र ठलो कम्पाउण्ड हेरेर मात्र बितेको छ । अहिले छोरा छोरी विदेशीएको घरमा देखिने साझा चित्र भौतिक सुख सुविधाले सम्पन्न घरवार अनि परिवारको संख्या मात्र दुई हो, त्यो पनि वुवा आमा । सम्पन्न परिवारका वाहिर पढन गएका अभिभावकहरुको भित्री मनमा देखिने व्यथा हो । पैसाले सबै कुरा किन्न सक्छन तर सन्तानको साथ र सन्तानको माया किन्न सक्दैनन । परिवारको माया र ममता चा“डवाडमा एउटै कुराको खा“चो देखिन्छ  सन्तानको सुखद भविष्यकोलागि भनेर अभिवावकले आफ्नो चित्त बुझाई रहेका छने । धन्य ईन्टरनेट र ईमेलले अहिले सबैलाई सामाजिक सञ्जाल मार्फत नजिक बनाई दिएको छ । पहिले मिनेकै धेरै रकम तिरेर फोनमा गफ गर्नु पर्ने समस्या समाधान भएको छ । निशुल्क चार्ट मार्फत घण्टौ गफ गर्न सक्ने वातावरण छ । धन्य स्काईप दशैमा हातैले टिका लगाउन नपाएपनि अनुहार हेरेर आर्शिवाद दिन पाईयो ।   

सुधिर भद्र
sudhirhtd@yahoo.co.uk
२०७१ आश्विन २१ गते